Ware zeehelden
Nu Polen heeft besloten Zweedse A26 onderzeeërs te gaan kopen is het duidelijk dat de komende oorlog ook in de Baltische Zee wordt uitgevochten. Niet door haar grootte, maar door haar ligging is zij een strategisch belangrijk water geworden. Terecht wordt zij de NAVO-zee genoemd en met de komst van deze onderzeeërs wordt het druk in de Finse Golf en wordt het een nachtmerrie voor elke Russische admiraal, zoals een scribent recentelijk vaststelde.
Uiteraard hoop ik dat ook de Orkaklasse een steentje bij gaat dragen aan de veiligheid van onze bondgenoten. Estland hangt letterlijk aan het Finse elektriciteit-infuus nadat het de onafhankelijkheid van Russisch gas in een snelbootvaart erdoorheen heeft geloodst. Vergeef me de woordspelingen, dit is immers het Marineblad. De hybride oorlogsvoering in de Baltische regio is op volle vaart: Nord Stream 2, onderzeekabels, drones, desinformatie en vliegtuigen die ‘per ongeluk’ door het Estse luchtruim vliegen. Onderzeeërs zijn alleen al daarom een belangrijk wapen in de strijd tegen Russische agressie. Zij helpen bij attributie van sabotage en andere bijna-oorlogsdaden.
Nu wil ik de nieuwe onderzeeërs niet tekortdoen, maar ik ben aan een ander onderzeeër verknocht, namelijk de EML Lembit. Het was één van de twee Engelse onderzeeërs, die voor de Estse marine tijdens het interbellum werd gebouwd en in 1936 in dienst werd gesteld. Pas in 2011 werd zij uit het water getakeld. Daarmee was zij de oudste onderzeeër in dienst. Een van haar bijzondere eigenschappen was dat zij onder water zeemijnen automatisch kon lossen door kleppen ingebouwd in het dek. Er liggen trouwens tot op de dag van vandaag nog 60.000 mijnen in de Baltische Zee, die zowel de Duitsers als de Sovjets er hebben gelegd.
Als u in Tallinn bent, dan moet u zeker eens een kijkje gaan nemen in het schip zelf. Deze staat tentoongesteld in de prachtige oude watervliegtuighangaar Lennusadam. U bent er snel doorheen, op 60 meter was er plek voor een kleine 40 man. In de officiersverblijven zijn de banken roodfluweel bekleed, iets dat mij als officier natuurlijk deugd doet. Ondanks het feit dat de onderzeeër tijdens de Tweede Wereldoorlog onder Sovjetvlag Duitse bodems tot zinken heeft gebracht, is dit voor mij trouwens niet het meest interessante object in het museum. Twee onopvallende houten boten zijn dat wel.
‘Omdat het laat zien waartoe mensen in staat zijn als het gaat om de veiligheid van familie, zijn zij voor mij de ware zeehelden’
Eén daarvan is een gemotoriseerde sloep uit 1939, die gebruikt werd om tijdens de Tweede Wereldoorlog mensen te evacueren. Naast haar hangt een nog veel kleiner houten exemplaar met riemen. In dit bootje heeft een Est zijn familie naar Zweden vervoerd. De boot was te klein voor het hele gezin, dus roeide hij binnen enkele dagen twee keer op en neer. De boot zelf raakte in vergetelheid en werd pas enkele jaren geleden aan het museum geschonken.
Altijd als ik in het museum ben, sta ik even stil bij de boot. Voor de Esten is zij een deel van hun heroïsche geschiedenis. Niet zozeer omdat men vluchtte, het land was toen al aan de bezetter verloren. Omdat het laat zien waartoe mensen in staat zijn als het gaat om de veiligheid van familie, zijn zij voor mij de ware zeehelden.
In 2015 heeft Estland in zijn constitutie vastgelegd dat het zich nooit mag overgeven, omdat men nooit meer de verschrikkingen van de Sovjetbezetting wil meemaken. Veel Esten zullen gaan vechten wetende dat hun gezinnen en ouders veilig kunnen evacueren. Net als in 1941, toen ruim 20.000 mensen door mijnen en torpedo’s overleden, doet een deel dit mogelijk over zee. Ook voor hun veiligheid hebben we onderzeeërs in de Baltische Zee nodig.
Dr. J.E. (Jörg) Noll (1967) is politicoloog en luitenant-kolonel (r) bij de Bundeswehr. Sinds 2007 is hij universitair hoofddocent Internationale Conflictstudies aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA).
