Formatiemoe!
Nederland heeft gestemd. En hoe! Partijen die 2023 nog ten hemel juichend waren, zijn nu tot de dood bedroefd. Ik heb het uiteraard over NSC. Dat dit ging gebeuren wist men al toen Pieter Omtzigt uit politiek Den Haag vertrok. Wat echter bijna niemand enkele weken geleden kon vermoeden, was de opmars van D66. Zij kwam op gelijke hoogte met de PVV, die op haar beurt elf zetels inleverde. Gelukkig dat maar elke één à twee jaar wordt gestemd – als het nog vaker ging gebeuren dan leek het op een achtbaanrit. Zoiets vindt men volgens mij alleen leuk, als men niet gauw zeeziek wordt als ik. U herkent het zeker wel.
Mocht Wilders worden buitengesloten, dan lijkt op het eerste gezicht de uitslag een coalitie in het midden dan wel een coalitie rechts van het midden mogelijk te maken, met GroenLinks-PvdA of JA21. Edoch dreigt ook deze keer de vorming van een werkende regering een lange zit te worden. Dat komt niet alleen door de links-rechts tegenstellingen, want ook rechts van het midden zou met een sterke Rob Jetten nog niet alles pais en vree zijn. Daarvoor blijven de verschillen tussen de partijen veel te groot. Waar men elkaar mogelijk vindt is de economie, maar die is nou een kleiner zorgenkind dan zorg(!), wonen en immigratie. Alle partijen willen bouwen, maar hoe en waar, daar denkt men anders over. Alle partijen willen min of meer op de zorg bezuinigen, maar over het hoeveel en waar, ook daar zitten grote verschillen tussen alle partijen.
Mijn hoop is dat het onderwerp immigratie teruggebracht wordt naar de juiste proporties. Het onderwerp behoeft aandacht, maar is bij lange na niet de crisis die men wilde creëren. Een goed immigratiebeleid behoeft een realistische Europese aanpak, inclusief de vraag hoeveel arbeidsimmigratie men nodig heeft en wil toestaan. Een goede integratie is echter een nationale taak. Als men ervoor kiest om geen Amerikaanse toestanden te willen hebben, inclusief het gewelddadig uitzetten van migranten, dan moet men nu eens integratie serieuzer aanpakken dan het de afgelopen 20 jaar is gebeurd.
‘Ten oosten van het bondgenootschap en aan de andere kant van de Atlantische Oceaan zitten mensen die chaos in Europa toejuichen’
Ook deze verkiezingen hebben laten zien dat er wel degelijk verschillen waren tussen de partijen die te herleiden zijn tot hun wortels. Het CDA en artikel 23 van de Grondwet, D66 die zich als een sociaalliberale partij presenteert en de VVD, die al sinds de jaren 2000 meer en meer een conservatieve dan een liberale partij is. Uiteraard zagen we tijdens deze verkiezingen weer populistische trekjes bij bijna alle grote partijen. Die waren (hopelijk) alleen voor de bühne. De ideologische tegenstellingen zijn echter reëel. En die zijn veel moeilijker te overbruggen. Juist dit is nu wel keihard nodig. Na jaren van stilstand is het de tijd voor daden.
Hetzelfde grote ego dat nodig is voor een (succesvolle) politicus staat in de weg als het om constructieve onderhandelingen gaat. Elkaar dingen gunnen, aan elkaar uitleggen waar de eigen grenzen liggen, maar daar ook meteen aansluitend bij vertellen waar men wel ruimte ziet. Ziet u het gebeuren?
Net als ik voelen veel mensen dat een nieuw kabinet heel snel nodig is om te signaleren dat Nederland een stabiele en betrouwbare partner is. Want ten Oosten van het bondgenootschap en aan de andere kant van de Atlantische Oceaan zitten mensen die chaos in Europa toejuichen. Hallo Den Haag: dit land is formatiemoe!
Dr. J.E. (Jörg) Noll (1967) is politicoloog en luitenant-kolonel (r) bij de Bundeswehr. Sinds 2007 is hij universitair hoofddocent Internationale Conflictstudies aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA).
