Life, Liberty and the pursuit of Happiness
Aan het eind van mijn werkzame leven kan ik me gewoon niet voorstellen dat het over is: de fundamentele verbondenheid tussen Europa en Amerika. De Verenigde Staten waren een bondgenoot in de verte, zoals mijn hoogleraar Amerikaanse Geschiedenis Jan-Willem Schulte Nordholt, het land ooit beschreef. Dat was Amerika voor Nederland, eigenlijk al vanaf de Onafhankelijkheidsverklaring van 1776. De opening van die onafhankelijkheidsverklaring was de tekst die Amerika speciaal maakte: ‘We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness.’
Het bijzondere van de Verenigde Staten was dat al die miljoenen Amerikanen verenigd werden op basis van een ideaal, gebaseerd op die vanzelfsprekende waarheden. Het had, in de woorden van Goethe, ‘keine verfallenen Schlösser und keine Basalte’, zoals wij in Europa. Maar al te vaak voldeed Amerika niet aan het grote ideaal dat het zichzelf gesteld had. Maar er was altijd weer een mechanisme om fouten te herstellen. Dat onderscheidde het van andere landen in de wereld.
Amerika was het land dat ons bevrijdde van de nazi’s. Amerika hielp Europa overeind en drong aan op Europese integratie. Amerika was solidair met onze vrijheid. ‘Ich bin ein Berliner’, riep John F. Kennedy om zijn steun uit te spreken voor de inwoners van West-Berlijn, een enclave van vrijheid in een communistische omgeving. De droom van Martin Luther King was ‘that one day this nation will rise up and live out the true meaning of its creed: We hold these truths to be self-evident; that all men are created equal.’ Amerika, dat een president als Ronald Reagan opleverde, die in 1987 in Berlijn riep: ‘We welcome change and openness; for we believe that freedom and security go together, that the advance of human liberty can only strengthen the cause of world peace. There is one sign the Soviets can make that would be unmistakable, that would advance dramatically the cause of freedom and peace. General Secretary Gorbachev, if you seek peace, if you seek prosperity for the Soviet Union and Eastern Europe, if you seek liberalization: Come here to this gate! Mr. Gorbachev, open this gate! Mr. Gorbachev, tear down this wall!’
‘Amerika, alsjeblieft, verwijt Europa wat je wil, kies de president die je wil, maar houd je eigen idealen hoog en zorg dat je een beter Europa bent’
Altijd was er dat ideaal, dat Amerika uniek maakte. Het was de morele basis waarop je het leiderschap van de Verenigde Staten in de wereld van harte kon steunen. Daar wilden wij wel een bondgenoot van zijn. Zelfs in tijden waarin dat lastig te verkopen was, zoals bij de aanval op Irak in 2003 of de eenzijdige Amerikaanse vaststelling dat twintig jaar betrokkenheid met Afghanistan voor niets was geweest.
Amerika, dat wilde een beter Europa zijn: ‘Give me your tired, your poor, your huddled masses yearning to breathe free, the wretched refuse of your teeming shore. Send these, the homeless, tempest-tost to me, I lift my lamp beside the golden door!’ Het gedicht van Emma Lazarus staat in koper gebeiteld op het Vrijheidsbeeld in New York, als een verwijt aan het oude continent waar 150 jaar geleden al die immigranten vandaan kwamen. Amerika, alsjeblieft, verwijt Europa wat je wil, kies de president die je wil, maar houd je eigen idealen hoog en zorg dat je een beter Europa bent. Dan kan ik gerust met pensioen. Ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat je dat ideaal hebt opgegeven.
Prof. dr. Theo Brinkel is KVMO hoogleraar Militair-maatschappelijke studies aan de Universiteit Leiden.
