Unieke egodocumenten uit de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog
Missie militair-historisch materiaal
Vught, 6 januari 1946:
‘Moeder, zaterdag kun je op mij rekenen, en dat van dat Indië behoef je je eigen niet ongerust te maken want alles zal wel in orde komen’
Deze woorden komen van een briefkaart van korporaal Henk Koolmees, die hij kort voor zijn vertrek vanuit de Frederik Hendrik kazerne te Vught schrijft aan zijn ouders. Als dienstplichtige ingedeeld bij de 4e compagnie van het 4e bataljon 10e Regiment Infanterie (4-IV-10RI) wordt Koolmees naar toenmalig Nederlands-Indië uitgezonden, tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Ondanks zijn geruststellende woorden loopt het anders. Bij een patrouille op 5 maart 1949 in de omgeving van Jakarta op Java wordt Koolmees tijdens een vuurgevecht dodelijk getroffen. Nog dezelfde dag overlijdt hij in het Militair Hospitaal te Batavia (Jakarta). Hij wordt slechts tweeëntwintig jaar.
Korporaal Henk Koolmees (bron NIMH, collectie Sweep)
De foto’s van deze jonge dienstplichtige zijn een van de tastbare herinneringen aan de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Naast foto’s bevat Koolmees nalatenschap ook krantenartikelen en correspondentie met het thuisfront. Het verhaal van Koolmees staat niet op zichzelf. Aanvankelijk meldt een aanzienlijke groep mannen zich na de Tweede Wereldoorlog aan als oorlogsvrijwilliger. Maar deze groep blijkt in omvang al snel niet toereikend. Vanaf 1946 worden talloze jonge dienstplichtigen opgeroepen om dienst te nemen. In de collectie Sweep, egodocumenten Nederlands-Indië 1945-1950 krijgen al deze persoonlijke verhalen een plek.
Sweep
Tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog gebruiken Nederlandse troepen de term ‘sweep’, om een uitkamactie aan te duiden. Een andere betekenis van sweep is aanvegen of afzoeken. De naam van de collectie refereert dus niet alleen aan het verleden, maar ook aan het project waarbij een groot aantal losse stukken van diverse schenkers bij elkaar werden gebracht.
In 2009 start het NIMH op initiatief van Jacques Bartels dit project. Bartels, zoon van een Indië-veteraan, realiseert zich tijdens zijn onderzoek hoeveel materiaal er nog bij veteranen en hun nazaten aanwezig moet zijn. Om te voorkomen dat het materiaal verloren gaat, wordt het Sweep-project gestart. In samenwerking met Defensie en diversie veteranenorganisaties worden verschillende inzamelpunten opgetuigd. Hier kunnen veteranen en nabestaanden dagboeken, brieven, fotoalbums, filmmateriaal schenken. Het geschonken materiaal bestaat uit fotoalbums, correspondentie, dagboeken en filmmateriaal. Bijzonder zijn ook de geluidsopnames die regelmatig opduiken. ‘Stemmen uit Nederlands-Indië’, een op Schellak-plaat vastgelegde gesproken bericht van de militairen overzee aan het thuisfront uitgegeven door de Dienst Welfare. Naast al deze persoonlijke stukken bevatten de schenkingen ook gevechtsverslagen, verlieslijsten en patrouille- of inlichtingenrapporten.
Een van de foto’s die Henk vanuit Java naar z’n ouders stuurde. Verso; ‘Dag mama, met liefs van uw zoon Henk’
Een beeld dominant aanwezig in vele fotoalbums: de begrafenis van gesneuvelde kameraden. Henk wordt met militaire eer begraven op het ereveld Menteng
De neef van Henk Koolmees bewijst een laatste eer aan zijn graf
De schenkingen zijn niet alleen afkomstig van Jan Soldaat, maar ook van officieren. En hoewel het gros van het materiaal afkomstig is van militairen ingedeeld bij de Koninklijke Landmacht of het Koninklijk Nederlands-Indische Leger (KNIL), bevat de collectie ook stukken afkomstig van de Militaire Luchtvaart, Koninklijke Marine en meer specifiek het Korps Mariniers.
Inmiddels zijn er bijna duizend schenkingen opgenomen in de collectie Sweep. Al deze aanwinsten zijn nauwgezet beschreven. Deze ware schatkamer aan bronnen is hierdoor niet alleen op naam, maar ook op eenheid, datum of locatie doorzoekbaar. Een groot deel van de collectie is inmiddels gedigitaliseerd. Geïnteresseerden kunnen de stukken online raadplegen via nimh.nl. Al dit materiaal geeft een fascinerend inzicht in de alledaagse ervaringen van de vele uitgezonden militairen naar Indonesië gedurende de periode 1945 tot 1950.
NIMH
Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) bewaart het militair-historische verleden van Nederland voor de toekomst. In totaal beheert het instituut ruim tien kilometer aan collecties en archieven. Een groot deel van de collecties zijn in te zien in de studiezaal van het NIMH. Een deel van het archief is digitaal toegankelijk via de website archieven.nl
Oproep schenkingen
Het militair verleden is van ons allemaal. Juist hierom bewaart het NIMH ons militaire verleden voor de toekomst. Of het nu gaat om brieven, documenten of foto’s van een verre voorvader of materiaal van een recente uitzending naar Irak, Afghanistan of Mali: uw materiaal kan een waardevolle aanwinst voor het NIMH zijn. Bel (088-9516655) of e-mail () ons voor meer informatie. Wij komen graag met u in contact.
Materiaal dat in onze collectie wordt opgenomen is openbaar en te gebruiken voor onderzoek. In overleg met de eigenaar en/of schenker kunnen delen van het archief of de collectie voor bepaalde tijd de status ‘beperkt openbaar’ krijgen.
Gerelateerd
Het leven van een marnier-arts tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog
In de Normandische havenstad Cherbourg koopt eerste luitenant-vlieger Frans Lutz zijn eerste dagboek. De 28-jarige vlieginstructeur van de Militaire…
Vliegen en vechten: de oorlogservaringen van jachtvlieger Frans Lutz
In de Normandische havenstad Cherbourg koopt eerste luitenant-vlieger Frans Lutz zijn eerste dagboek. De 28-jarige vlieginstructeur van de Militaire…
Patrouilleren en treinen kraken in de Korea-oorlog
In de zomer van 1952 komt er een bijzondere passagier aan boord van de Piet Hein: Jan Rups, militair correspondent van de Legervoorlichtingsdienst.…
