CDR b.d. J. de Bruijn 18 maart 2026

De Traditiekamer Marineluchtvaartdienst

Waar de MLD-historie tot leven komt

Door CDR b.d. J. de Bruijn & KLTZ (LD) b.d. H. Peters

Abstract

Wat begon met een canvas lus om mensen te redden tijdens de watersnoodramp, is uitgegroeid tot een indrukwekkende verzameling militair erfgoed. De Traditiekamer van de Marineluchtvaartdienst (MLD) op vliegkamp De Kooy is veel meer dan een verzameling objecten; het is een levend kenniscentrum en een plek van herinnering. In dit artikel duiken we in de ontstaansgeschiedenis van de kamer, bewonderen we topstukken zoals de Sea Hawk en de Lynx, en zien we hoe vrijwilligers de verhalen van generaties MLD’ers bewaren voor de toekomst.

Hawker FGA-50 Sea Hawk (foto: Traditiekamer MLD)

Inleiding

Op 1 februari 1953 braken in een zware noordwester storm de dijken in de provincie Zeeland. Een ramp van ongekende omvang was het gevolg die uiteindelijk aan ruim 1800 mensen het leven zou kosten. Voor veel Zeeuwen was er geen andere optie dan hun toevlucht te nemen tot het dak van hun huis of boerderij en te wachten op redding. Er werd direct een groot beroep gedaan op Defensie om noodhulp te verlenen en dus ook op de Marineluchtvaartdienst. Die beschikte namelijk sinds 1951 over de eerste helikopter in Nederland, een Sikorsky S-51 genaamd Jezebel.

Zodra weersomstandigheden het toelieten, begon deze met het uitvoeren van reddingsvluchten vanaf vliegbasis Woensdrecht. Er was wel een probleem: de helikopter beschikte weliswaar over een lier, maar niet over iets waarmee mensen konden worden opgehesen. Dat werd echter voortvarend en creatief opgelost. Eén van de mecano’s, sergeant Bogert, maakte van parachuteharnas een canvas lus. Op deze lus stond in zwarte letters ‘onder de oksels’ geschreven zodat men wist wat de bedoeling was. Zo werden in de eerste dagen na de ramp tientallen slachtoffers van de daken geplukt. Deze ‘lus van Bogert’ bevindt zich nu in de Traditiekamer van de Marineluchtvaartdienst (MLD) op Maritiem Vliegkamp De Kooy. Het zijn dergelijk unieke objecten in een omvangrijke collectie, die met de daaraan verbonden verhalen de rijke geschiedenis van de MLD levend houden. In dit artikel zullen we toelichten hoe deze MLD-Traditiekamer is ontstaan, wat er zoal te zien is en waar de Traditiekamer en bijbehorende stichting zich nog meer voor inzet.

Het ontstaan

Voor het begin van de Traditiekamer zoals hij nu is, moeten we teruggaan tot 1969. In dat jaar legde LTZV Blom samen met enige collega’s de basis voor de huidige collectie. Zij waren overtuigd iets te moeten doen om de MLD-historie voor de komende generaties te bewaren en te voorkomen dat voorwerpen bewust of onbewust verschroot raakten. Na vele omzwervingen kwam de collectie uiteindelijk terecht in het oude badhuis van het toenmalige Marine Vliegkamp de Kooy. Bouwkundige wijzigingen bleven uit wegens het ontbreken van financiële middelen en de collectie behield lang het karakter van een (tijdelijke) expositie. In de jaren ‘80 werd begonnen met de uitgifte van ‘Eerste dag’- en gelegenheidsenveloppen, met als thema één van de vliegtuigtypes of vliegkampen van de MLD. Deze enveloppen waren zeer gewild bij verzamelaars en werden grif verkocht. Met de opbrengst ervan kon de dienst hun gestaag groter wordende collectie van gebruiks- en herinneringsvoorwerpen en vele foto’s uit de MLD-geschiedenis vanuit het oude badhuis onderbrengen in een speciaal hiervoor ingericht voormalig magazijn. In 1992 werd de volledig vernieuwde Traditiekamer officieel geopend door Z.K.H. Prins Bernhard. In 2005 werd in het naastgelegen magazijn een modern auditorium gebouwd met ruim 120 zitplaatsen voor onder andere presentaties en seminars, primair voor gebruik door de Maritieme Helikopter Groep van CZSK. Tevens werd in het resterende magazijn een uitbreiding van de Traditiekamer gerealiseerd. Er kwam een extra entree met ontvangstruimte en een royale doorloop die het geheel met elkaar verbindt.

Wekelijks wordt een bladzijde omgeslagen ter nagedachtenis aan de slachtoffers.

De huidige collectie

De Traditiekamer, zoals die nu te bezichtigen is, bestaat uit twee hallen. De eerste en oudste hal is vernoemd naar LTZ1 Vreede, de eerste commandant van de MLD in 1917. Deze overwegend chronologisch geordende hal toont de MLD-geschiedenis door middel van foto’s en gebruiksvoorwerpen (waaronder de eerdergenoemde ‘lus van Bogert’). Paradepaardje is een originele Hawker FGA-50 Sea Hawk (in langdurige bruikleen van het Aviodrome). Dit vliegtuig staat symbool voor een hoogtepunt in de MLD-historie, toen 860 Squadron in de jaren ’60 met deze fighter vanaf Hr.Ms. Karel Doorman opereerde. Daarnaast staat de collectie uitgebreid stil bij operaties in voormalig Nederlands-Indië, Nederlands Nieuw-Guinea en Curaçao. Veel foto’s en gebruiksvoorwerpen zijn geschonken door oud MLD’ers of hun nabestaanden. In de diverse vitrines valt onder andere de MLD-vlag, waar Koningin Wilhelmina in 1942 de Militaire Willemsorde aan bevestigde, een Indonesisch vliegerhorloge (oorlogsbuit uit Nieuw-Guinea) en het avondbaadje (gala-uniform) van een commandeur-vlieger te zien. Ook hangen er diverse schaalmodellen, die óf volledig op schaal zijn nagebouwd uit hout, linnen en draadjes (de Farman F-22), óf perfect zijn gerestaureerd (zoals de Fairey Swordfish en de Consolidated PBY-5A Catalina).

Stilteruimte (foto: Traditiekamer MLD)

In de Vreede-hal bevindt zich eveneens een stilteruimte met daarin de Gedenkrol MLD. In dit boekwerk staan alle namen van MLD’ers – maar ook namen van personeel van de ML-KNIL en ML die (tijdelijk) lid waren van een bemanning van een MLD-toestel – die zijn omgekomen bij de uitoefening van hun werkzaamheden of in krijgsgevangenschap. Dit boekwerk ligt sinds 2010 in een vitrine en wordt regelmatig bezocht door nabestaanden. Wekelijks slaat men een bladzijde om ter nagedachtenis aan deze slachtoffers. Opvallend detail in de stilteruimte zijn de glas-in-lood ornamenten, afkomstig uit de oude Longroom van Marinevliegkamp Valkenburg.

In de verbindingshal staan nog twee pronkstukken van de Traditiekamer. Aan de rechterkant een schaalmodel van Hr. Ms. Karel Doorman (2) met hoekdek, landingsspiegel en stoomkatapult. Aan de linkerzijde een Westland AH-12A Wasp, voor 2000 Britse ponden overgenomen van de Fleet Air Arm van de Royal Navy en vervolgens voorzien van MLD-kleuren. Opvallend is ook het schaalmodel van een Van Speijk-klasse fregat (ooit eigendom van Madurodam). Kijkt men door de ramen van de verbindingshal naar buiten dan ziet men een originele Grumman (C)S-2A Tracker, die ooit opereerde vanaf de Doorman en nu ook van binnen bekeken kan worden.

De tweede hal is vernoemd naar de Hoofdofficier van de Marinestoomvaartdienst der 2e klasse Kramer. Deze liet in 1924 zijn vliegtuigmakers de rottende houten frames van de watervliegtuigen Van Berkel WA’s vervangen door staal, toentertijd een technisch hoogstandje. Dit sluit goed aan bij het overkoepelende thema ‘techniek’ van deze hal. Er bevinden zich onder andere een collectie gasturbinemotoren die in gebruik zijn geweest bij de MLD. Daarnaast staat een originele Westland SH-14D Lynx, die door de vrijwilligers in zeer korte tijd weer in oude glorie is hersteld en de neus/cockpit van een Lockheed SP-2H Neptune, ook van binnen te bezichtigen.

4. Westland Wasp groot Een Westland Wasp (foto: Traditiekamer MLD)

Stichting en kenniscentrum

Voor het beheer van de collectie is in 1994 een stichting opgericht genaamd ‘Vrienden van de Traditiekamer MLD’. Uit de oprichtingsacte blijkt dat de stichting tot doel heeft: ‘Het geven van steun aan de Traditiekamer Marineluchtvaartdienst te Den Helder in haar recreatieve, educatieve en public-relations taak, alsmede bij het streven het in stand houden van een collectie betreffende de geschiedenis van de Marineluchtvaartdienst.’

Inmiddels hebben zich ruim 500 donateurs aangesloten bij de stichting.

Inmiddels hebben zich ruim 500 donateurs aangesloten bij de stichting, voor het grootste deel bestaande uit oud-MLD’ers. Het actieve beheer van de collectie wordt uitgevoerd door ongeveer 30 vrijwilligers (militairen en burgers), die zich daarvoor elke woensdag met veel passie inzetten. Daarnaast heeft de Traditiekamer zich ontwikkeld tot een kenniscentrum, mede door een uitgebreide bibliotheek, het foto- en filmarchief, het grote netwerk van oud-MLD’ers en een veel bezochte website. Dit Kenniscentrum beantwoordt tot op de dag van vandaag veel vragen van nabestaanden of onderzoekers. Dit heeft in een aantal gevallen ook bijgedragen aan informatie over verschillende ongevallen die in het verleden met MLD-toestellen hebben plaatsgevonden. Zo kunnen nabestaanden worden geïnformeerd, die toentertijd regelmatig slechts een zeer summiere toelichting van de verantwoordelijke autoriteiten over de toedracht kregen.

Bestuurlijk valt de Traditiekamer onder de Groepsoudste MLD, meestal tevens Chef-Staf van het Defensie Helikopter Commando (DHC). Bij de oprichting van het DHC in 2008 leefde de vraag of dit ook effect zou hebben op het werk en voortbestaan van de Traditiekamer, maar hier is nooit discussie over geweest. Er is sprake van een uitstekende samenwerking en het wederzijdse streven is om de Traditiekamer zoveel mogelijk onderdeel te laten zijn van het leven en werken op MVKK. Dit betekent concreet dat deze regelmatig gebruik wordt voor breveteringen, recepties en andere gelegenheden. De stichting zet zich ook in voor contact met MLD-veteranen. Hiertoe is zij vertegenwoordigd in het MiLu van CLSK om zo de belangen van deze groep te behartigen. Tot slot werkt de stichting samen met een aantal organisaties buiten Defensie, waaronder het Aviodrome en het Marinemuseum. Met name laatstgenoemde levert ondersteuning voor het collectiebeheer en denkt mee over de verdere doorontwikkeling van de Traditiekamer MLD.

2. Schaalmodel Hr. Ms. Karel Doorman groot Schaalmodel van Hr.Ms. Karel Doorman (II) (foto: Traditiekamer MLD)

Tot slot

De MLD bestaat in 2027 110 jaar en kent een rijke en bewogen geschiedenis. Bij het 100-jarige bestaan in 2017 is deze vastgelegd in een prachtig boek Een eeuw Marineluchtvaartdienst 1917-2017. Ogen, oren en tanden van de vloot. De waarde van deze geschiedenis blijft ook voor de huidige generatie MLD’ers relevant, zeker in deze tijd van toegenomen geopolitieke spanningen. Wat het betekent om MLD’er te zijn staat treffend verwoord in het opschrift van de in 1942 aan de MLD uitgereikte Militaire Willemsorde: ‘voor het bij voortduring en zonder uitzondering uitstekende daden (te) verrichten (…) tegen een overmachtige vijand waarbij allen hun uiterste krachten en velen hun leven hebben gegeven.’ De Traditiekamer MLD en de bijbehorende stichting heeft zich ten doel gesteld deze geschiedenis levend te houden en te blijven uitdragen. Daartoe beschikt het over een prachtige collectie uit het erfgoed van de MLD, die op de locatie MVKK te bezichtigen is. Misschien meer nog dan deze objecten, zijn het vooral de mensen en hun verhalen die zullen aanspreken en inspireren. De Traditiekamer zet zich vol overgave in om deze verhalen te blijven vertellen.

Download dit artikel

Bezoek de Traditiekamer

De Traditiekamer MLD is elke woensdag geopend van 08.30u tot 16.00u. Daar de Traditiekamer op militair terrein ligt dienen bezoekers van buiten Defensie van tevoren te worden aangemeld. Opgave voor een bezoek kan minimaal drie dagen van tevoren via . Militairen en burgermedewerkers van Defensie hebben op vertoon van hun defensiepas toegang tot MVK de Kooy en derhalve de Traditiekamer. Mochten ook zij een rondleiding willen dan is aanmelding alsnog gewenst. U bent van harte welkom of bezoek onze website www.traditiekamermld.nl en bekijk onze virtuele tour.