Tussenstand Flightplan 2035
De MLD als strategisch anker in een woelige wereldorde
Door KTZ dr. R.M. de Ruiter & KTZ ir. J.M.W. van Mourik
Abstract
In 2020 presenteerde de MLD haar visie op de toekomst. Vijf jaar later is de wereld ingrijpend veranderd. In deze update van 'Flightplan 2035' analyseren KTZ Roy de Ruiter en KTZ Maurice van Mourik de positie van de Nederlandse maritieme luchtvaart in een tijd van mondiale herschikking. Van de noodzaak om onafhankelijk van de VS te kunnen opereren tot de integratie van de MQ-9 Reaper en de dringende vernieuwing op de arbeidsmarkt: de MLD moet versnellen om de 'ogen, oren en tanden' van de vloot te blijven. "Durf, pionieren en verbinden zijn inherent aan onze dienst."
Een Nederlandse NH90 tijdens onderzeebootbestrijdingsoefening Squale 2025 in het Franse Hyéres (foto: SM J. Dijkstra | MCD)
Inleiding
In 2020 presenteerde de Marineluchtvaartdienst (MLD) in het Marineblad met Flightplan 2035 haar blik op de toekomst van de maritieme luchtvaart.[i] Inmiddels zijn we vijf jaar verder en bevinden we ons in een van de roerigste tijden sinds het einde van de Koude Oorlog. Op het Europese continent, in het Midden-Oosten en in Afrika vinden nu bloedige oorlogen plaats. Tegelijkertijd treedt China assertiever op in de Zuid-Chinese Zee en de Straat van Taiwan. De Verenigde Staten grijpen op hun beurt terug op de aloude Monroeleer om de eigen invloedssfeer op het Westelijk halfrond te doen gelden met ingrijpen in Venezuela en claims op Groenland, die haar in conflict brengt met de eigen NAVO-bondgenoten. Deze conflicten hebben stuk voor stuk een substantiële maritieme component, of het nu gaat om het vrije gebruik van de zee, de onderzeese infrastructuur of de veiligheid van internationale scheepvaartroutes.
We bevinden ons in een periode van fundamentele herschikking van de internationale rechtsorde met een steeds dominanter China, een gefrustreerd Rusland en een tot op het bot verdeelde Verenigde Staten. Opkomend populisme en economische onzekerheid maakt het voor Europa lastig een eigen positie in te nemen in deze machtsstrijd. Het verzwakt bovendien organisaties waar Europa afhankelijk van is zoals de NAVO en de Verenigde Naties en zet internationale afspraken en verdragen als het internationale zeerecht onder druk. Dit allemaal tegen de achtergrond van klimaatverandering, grote migratiestromen, vergrijzing en technologische ontwikkelingen waarvan de impact lastig valt te voorzien.
De krijgsmacht zal zich voor het eerst sinds 1989 weer moet voorbereiden op oorlog tegen een peer opponent. Derhalve moet ook het maritieme luchtwapen – als ogen, oren en tanden van de vloot – op zee het verschil blijven maken, ook nu de omstandigheden een stuk lastiger zijn. Maritime airpower verschaft seapower een voorsprong in het gevecht door haar snelheid, bereik, flexibiliteit, slagkracht en verrassingsvermogen. Het zijn deze toegevoegde waardes die in het gevecht het verschil maken tussen winnen of verliezen. Het is deze symbiose met de vloot en de mariniers die de MLD al sinds haar oprichting in 1917 tot een essentieel onderdeel van de Koninklijke Marine maakt.
In haar ruim honderdjarige bestaan heeft de MLD zich voortdurend aangepast. Dat blijkt ook uit voorliggende update van het Flightplan 2035 in dit themanummer. De terugblik op de afgelopen vijf jaar toont dat de dienst haar relevantie blijft bewijzen. De komende periode gaat de MLD zich verbreden, verdiepen en vernieuwen. Ze kan met vertrouwen naar de toekomst kijken.
De Indo-Pacific regio is van belang voor de Europese relatie met de VS. Foto: NH90 inzet vanaf Zr.Ms. Tromp tijdens Pacific Archer 2024 (SM J. Dijkstra | MCD)
Inzetfocus
Analist Justin Bronk van de Britse denktank Royal United Services Institute (RUSI) bevestigde in het recente rapport Optimising Dutch Air and Space Power dat de NH90 een kernfunctie vervult binnen de operationele taken van de Koninklijke Marine. Hij concludeerde dat: ‘(…) these helicopters are central to the function of multiple weapons systems and mission capabilities of the navy’s frigates and support ships – especially antisubmarine warfare – they will need to continue to operate as they currently do regardless of other prioritization decisions in the air and space power domain’. [ii]
In eerste instantie zal de inzetfocus liggen op de Noordzee en het Noord-Atlantisch gebied. Dit is inclusief het poolgebied, waar door klimaatverandering nieuwe handelsroutes beschikbaar komen en zeldzame grondstoffen ontginbaar raken. De regio ontwikkelt zich hierdoor steeds meer tot een geopolitiek aandachtsgebied. Bij voorkeur zal dat plaatsvinden binnen NAVO-kader, maar in ieder geval in Europees verband, zoals de Joint Expeditionary Force (JEF). Door de aard van het maritieme domein en de wereldwijde belangen van Nederland vragen andere regio’s ook om aandacht. Het Caribisch gebied, de wateren rond het Midden-Oosten en Afrika en natuurlijk de Indo-Pacific. Die laatste regio is ook van belang voor de Europese relatie met de VS. Daar kan Washington bondgenootschappelijke steun tegen een steeds grotere Chinese marine goed gebruiken.
Relevant blijven in het operationeel theater is van essentieel belang en vergt veel en continue aandacht.
De Koninklijke Marine en de MLD zullen op, onder en boven water ook op langere termijn hun bijdrage moeten leveren aan het beschermen van de veiligheid en belangen van Nederland en haar bondgenoten. De krijgsmacht investeert daar dan ook in met het vergaren van nieuwe kennis van akoestiek, geavanceerdere onderzeebootbestrijdingstactieken en investeringen in nieuwe ASW-fregatten, onderzeeboten, Mid-Life Update (MLU) van de NH90 en de onbemande maritieme vliegende systemen.
Dat is ook hard nodig. Los van de binnenlandse politieke ontwikkelingen in de Verenigde Staten, zal Washington steeds meer aandacht moeten geven aan de dreiging van China. Europa zal met name strategische capaciteiten zoals long range (C4)ISR en stand-off ASW, steeds vaker zelf moeten leveren zowel in Europese wateren, als daarbuiten. De MLD levert daar al een belangrijke bijdrage aan. In het huidige tijdsgewricht biedt dit bovendien het voordeel dat haar primaire wapensysteem van Europese makelij is.
NH90 boven New York tijdens Atlantic Alliance 2025 (foto: MCD)
Toch betekent de toenemende vraag en waardering voor het product van de MLD niet dat ze achterover kan leunen. Relevant blijven in het operationele theater is van essentieel belang en vergt veel en bovendien continue aandacht. Niet in de laatste plaats omdat het opereren vanaf marineschepen zich vaak afspeelt buiten het directe blikveld: het leven en werken in een klein team op zee op een schommelend ‘vliegveld’ dat zich elke dag vele zeemijlen verplaatst, is voor veel mensen een verre, bijna ongrijpbare werkelijkheid.
Groei
Groei is ook zeker niet vanzelfsprekend. Na jarenlang bezuinigingen is momenteel steeds meer draagvlak aanwezig binnen politiek en maatschappij om Defensie te versterken en hiervoor extra budget uit te trekken, maar dat is geen garantie voor de toekomst. Geld is bovendien maar één aspect van deze zaak. Uiteindelijk maakt het personeel – de MLD’er – het verschil. Het is nu – gelijk vijf jaar geleden – lastig voldoende personeel te vinden en te behouden. Het is niet aannemelijk dat deze situatie in de nabije toekomst substantieel verandert. Arbeidskrachten zijn schaars en veel van onze specialisten zijn zeer gewild in het bedrijfsleven.
Van MLD’ers wordt verwacht dat ze vooruitkijken, dat ze nadenken over mogelijke risico’s en dat ze daar rekening mee houden in hun eigen flightplan. In 2020 gaf de MLD een eerste aanzet voor een vooruitblik. De tussenstand illustreert dat ze goed op weg is. We zullen echter vooruit moeten blijven kijken, anticiperen op ontwikkelingen en indien nodig onze koers moeten bijstellen. Soms betekent dat verbreden, een andere keer verdiepen en steeds vaker ook vernieuwen.
Een voorbeeld van verdieping is het tot wasdom komen van de NH90-inzet. Dit was geen sinecure. Een complex wapensysteem als deze helikopter goed ‘in de benen krijgen’ en laten groeien tot een kerncapaciteit van de krijgsmacht is niet niks. Vijf jaar geleden was dit niet vanzelfsprekend. De recente aanschaf van drie extra NH90 helikopters en de investeringen in de MLU zijn daarmee een erkenning van deze prestatie en het belang van de NH90.[iii]
Technisch onderhoud tijdens de opwerking naar NAVO-oefening Joint Viking 2025 (foto: C. Schrik | MCD)
Door de oorlog in Oekraïne heeft de ontwikkeling en het gebruik van onbemande systemen een enorme vlucht genomen. De MLD haakt daarbij aan. Sneller dan in het Flightplan voorzien gaat de MLD beschikken over een mix van bemande en onbemande systemen. 860 squadron krijgt een derde Vlucht gespecialiseerd in onbemande maritieme vliegoperaties. Het komt neer op verbreden, vernieuwen en verdiepen in één.
Met de aanschaf van maritieme sensorpakketten voor de MQ-9 Reaper krijgt de MLD weer de beschikking over de capaciteit voor lange afstand verkenning. Het is een essentiële capaciteit in het maritieme domein. Elk gevecht op zee begint met het vinden, identificeren en volgen van de tegenstander. Het zijn dit soort strategische maritieme luchtvaartsystemen van Europese makelij die voor de Nederlandse krijgsmacht, ook met oog op een terugtrekkende VS, steeds belangrijker worden. Ook dit is een voorbeeld van verbreding en vernieuwing.
Inzake personeel zal de MLD de komende jaren echt moeten vernieuwen.
Inzake personeel – de MLD’er – zal de dienst in komende jaren echt moeten vernieuwen. Nieuwe oplossingen zijn nodig om personeelsproblematiek op te lossen. Veel meer dan nu dienen we samenwerking te zoeken met bedrijven en scholen. De MLD moet nieuwe benaderingen proberen; van het opstarten van fieldlabs tot de structurelere inzet van reservisten. Alleen door te pionieren gaat het lukken personeel aan maritieme luchtvaart te binden. Het moet anders en het moet samen. Bouwen aan een ecosysteem van personele capaciteit. Alleen dan kunnen we onze operaties blijven uitvoeren.
Tot slot
De afgelopen jaren verliepen niet zonder slag of stoot en de toekomst brengt een eender beeld. Vernieuwen, verdiepen en verbreden gaat nu eenmaal met vallen en opstaan. Dat heeft de MLD’er in meer dan 100 jaar echter nooit tegengehouden. Durf, pionieren en verbinden van domeinen zijn immers inherent aan de maritieme militaire luchtvaart. De MLD is on track. Ondanks de nodige turbulentie en koerscorrecties is de MLD klaar voor de volgende ‘leg’ in het Flightplan!
Noten
[i] R.M. de Ruiter, M. Poortman, M.J.W. van Mourik, et al. “Maritieme Militaire Luchtvaart: Een blik op de Toekomst: Flightplan 2035.”, in: Marineblad, Vol. 130, Nr. 5 (2020)
[ii] J. Bronk, Optimising Dutch Air and Space Power, RUSI Special Report, 2024, Londen, 25
[iii] Een van de drie aangeschafte NH90 helikopters dient als vervanging van de helikopter die verloren is gegaan na het tragische ongeval in 2020.
Gerelateerd
'Hot debrief' van een jaar operationele inzet van de NH90
De maritieme helikoptercapaciteit van het 860SQN van de Defensie Helikopter Commando (DHC) is een veelgevraagde inzetcapaciteit binnen het…
De MLD in rustiger vaarwater: terugblik op de periode 2020-2025
De MLD is geconfronteerd met de nieuwe strategische realiteit. Waar het Flightplan 2035 in 2020 nog sprak over ‘consolidatie’ als…
Het wapen waarmee de MLD op jacht ging: de nucleaire dieptebom
Uit gedetailleerd onderzoek van Nederlandse en buitenlandse historici is te achterhalen hoe de MLD opereerde om Sovjet-onderzeeboten op te…
