Missie militair-historisch materiaal
Bijzondere marineschenkingen aan het NIMH
'Het mogen bijdragen aan de geschiedschrijving van Defensie, van het verleden tot en met vandaag, is voor mij erg waardevol om te doen.’ Erwin Rossmeisl is acquisiteur bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). In zijn dagelijks werk maakt hij regelmatig bijzondere momenten mee. ‘Ik voer veel persoonlijke gesprekken met nazaten van militairen. Regelmatig besluiten zij het militair-historisch materiaal van hun familielid, en daarmee vaak ook een deel van hun persoonlijke geschiedenis, aan ons over te dragen. Dit historisch materiaal bestaat uit getuigenissen op papier of foto’s die voorheen nog niet bekend waren.’
'Het mogen bijdragen aan de geschiedschrijving van Defensie, van het verleden tot en met vandaag, is voor mij erg waardevol om te doen.’ Erwin Rossmeisl is acquisiteur bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). In zijn dagelijks werk maakt hij regelmatig bijzondere momenten mee. ‘Ik voer veel persoonlijke gesprekken met nazaten van militairen. Regelmatig besluiten zij het militair-historisch materiaal van hun familielid, en daarmee vaak ook een deel van hun persoonlijke geschiedenis, aan ons over te dragen. Dit historisch materiaal bestaat uit getuigenissen op papier of foto’s die voorheen nog niet bekend waren.’
Rossmeisl komt regelmatig bijzondere vondsten tegen. ‘Mijn geluk kan niet op wanneer een uniek document geschonken wordt. Dat is uiteindelijk waar ik dit werk voor doe. Samen met mijn collega’s verwerf, beschrijf en beheer ik collecties en archieven. Denk hierbij aan dagboeken, fotoalbums, filmmateriaal, brieven en nog veel meer.’
‘Het meest bijzondere vind ik de emotie die onlosmakelijk aan zo’n document verbonden is. Wanneer een stuk wordt aangeboden, sluiten de nabestaanden daarmee een hoofdstuk af. Het is dan aan ons om het een mooie en respectvolle plek te geven in het archief en ook anderen daar, al dan niet digitaal, deelgenoot van te maken. Door mijn militair-historische achtergrond en mijn jarenlange ervaring met archiefstukken en beeldmateriaal, weet ik stukken snel te duiden en in de juiste context te plaatsen. Hierdoor krijgen nabestaanden een helder beeld van het militaire verleden van een familielid en kan ik hun vragen snel beantwoorden. Maar ik beantwoord niet alleen vragen van nabestaanden, ook onderzoekers en andere geïnteresseerden in militaire geschiedenis help ik in hun zoektocht naar antwoorden.’
'Het militaire geheugen wordt alleen maar belangrijker in de toekomst en moet om die reden zorgvuldig bewaard blijven'
Onderzoek doen is essentieel bij het schetsen van een beeld van ons militaire verleden. In dat kader houdt Rossmeisl zich bezig met tal van onderzoeken. ‘Ik heb vooral veel kennis van het interbellum en de Tweede Wereldoorlog. Het thema krijgsgevangenschap is daarin één van mijn specialismen. Ik heb veel gesprekken gevoerd met familieleden van voormalig krijgsgevangenen. Al deze gesprekken hebben één gemene deler: over de tijd achter het prikkeldraad is nooit gepraat.’ Om deze stilte te doorbreken heeft Rossmeisl samen met een collega, aan de hand van dagboeken, correspondentie en foto’s uit die tijd, het boek Verzwegen Oorlogsjaren (Boom, 2021) geschreven. Een van de collecties die hij daarvoor heeft gebruikt, is de collectie Larive. Luitenant ter zee der 2e klasse Hans Larive weigert in 1940 de door nazi-Duitsland geëiste erewoordverklaring te tekenen. Wie weigert, wordt afgevoerd in krijgsgevangenschap. Larive wordt samen met tientallen andere officieren op transport gezet naar Duitsland. Op 15 augustus 1941 weet hij samen met Francis Steinmetz succesvol uit het krijgsgevangenenkamp Colditz te ontsnappen. Dankzij de collectie Larive kon Rossmeisl de reis van het tweetal naar Groot-Britannië reconstrueren. Als commandant van een flottielje motortorpedoboten, voert Larive gedurende de rest van de oorlog diverse risicovolle missies uit. Maar ook de collectie Krijgsgevangenschap en kampen 1940-1945 bestaande uit een aanzienlijk aantal geschonken dagboeken, correspondentie en foto’s, is van onschatbare waarde voor de reconstructie van Larive’s bijzondere verhaal.
LTZ2 Hans Larive als krijgsgevangene in Oflag VA te Soest, juli 1940 (foto: collectie NIMH)
‘Het illustreert de grote toegevoegde waarde die schenkingen hebben voor onderzoek. Het militaire geheugen wordt alleen maar belangrijker in de toekomst en moet om die reden zorgvuldig bewaard blijven. De hoeveelheid aan bijzondere dagboeken, verslagen, foto’s en films is oneindig.’
Bijzondere marineschenkingen
Het NIMH heeft in de loop der jaren een aantal bijzondere marineschenkingen in ontvangst mogen nemen. Een voorbeeld hiervan is de schenking van onderzeebootcommandant LTZ1 Anton Bussemaker. De kleindochter van deze marineofficier, voormalig minister Jet Bussemaker, vertrouwde de nalatenschap van haar grootvader toe aan het instituut. De schenking bevat naast foto’s en brieven van Anton ook het onderzoeksarchief van zijn zoon Henk. Na de oorlog onderzocht hij het lot van zijn vader.
Anton Bussemaker is aan de vooravond van de Japanse aanval op Nederlands-Indië commandant van de onderzeeboten Hr.Ms. O 20 en O 16. Tijdens de oorlogsverklaring tussen Nederland en Japan begin december 1941, reist de O 16 af naar Singapore. Niet veel later brengt de onderzeeboot met torpedo’s vier Japanse troepentransportschepen tot zinken. De terugtocht verloopt echter minder succesvol. In de nacht van 14 op 15 december raakt de O 16 een Japanse zeemijn en zinkt onmiddellijk. 41 bemanningsleden komen om het leven, inclusief de commandant. Kwartiermeester C. de Wolf overleeft als enige de ramp en bereikt na ruim 35 uur zwemmen uitgeput een eiland in de buurt van hedendaags Maleisië.
In 1942 wordt Bussemaker postuum door Koningin Wilhelmina benoemd tot Ridder in de Militaire Willemsorde der 4e klasse. Hij verdient zijn onderscheiding voor het tot zinken brengen van de Japanse troepentransportschepen. Na de Japanse inval op Java in maart 1942 wordt de achtergebleven familie van Bussemaker geïnterneerd in verschillende kampen. De kinderen en hun moeder verblijven regelmatig gescheiden van elkaar en onder slechte omstandigheden. In 1946 keert de familie terug naar Nederland. Het sneuvelen van commandant Bussemaker laat diepe sporen na in het gezin.
Een andere bijzondere schenking is die van marineofficier LTZ1 Eric Ferwerda, promotiejaar 1939. Deze nalatenschap bestaat uit uniek filmmateriaal, geschoten door Ferwerda, van onder andere Enys House in het Engelse Cornwall. In dit statige landhuis vonden gedurende de Tweede Wereldoorlog de opleidingen van de Koninklijke Marine plaats. Filmbeelden van dit opleidingsinstituut zijn zeldzaam. Met Ferwerda’s schenking komt deze belangrijke episode in de geschiedenis van de Koninklijke Marine in zekere zin weer tot leven.
'Met Ferwerda’s schenking komt deze belangrijke episode in de geschiedenis van de Koninklijke Marine in zekere zin weer tot leven'
Daarnaast vormt de schenking van marinevlieger Hans van der Kop een toonaangevende aanwinst voor de collectie. In augustus 1941 begint marineofficier van der Kop aan de adelborstenopleiding van het Koninklijk Instituut voor de Marine in Soerabaja. Door de Japanse inval in Nederlands-Indië wordt de opleiding nog geen half jaar later stil gelegd. Van der Kop wordt samen met andere adelborsten geëvacueerd naar Groot-Brittannië, waar hij zijn opleiding kan voortzetten in Enys House. In september 1942 geeft hij zich vrijwillig op om een opleiding tot vlieger bij de Royal Air Force te volgen. Als officier vlieger der 3e klasse vliegt Van der Kop 78 sorties bij het 320 (Dutch) Squadron. Na de oorlog vervult hij nog verschillende functies bij de marine, waarbij hij in 1954 op wonderbaarlijke wijze een vliegongeval weet te overleven. Als vlieger op de Hr.Ms. Karel Doorman krijgt hij na de lancering van zijn vliegtuig geen lift, waardoor hij vlak voor de boeg in het water duikt en langsscheeps wordt gekielhaald. Het hele schip vaart over hem heen voordat hij door een helikopter uit het water kan worden gered. Later in zijn carrière schopt hij het nog tot commandant van 320 (Dutch) Squadron.
Wat de collectie Van der Kop nog meer bijzonder maakt, is dat het een groot deel van het oorlogsarchief van 320 (Dutch) Squadron bevat. De vele foto’s, smoelenboeken en operationele orders vormen een belangrijke bron voor verder onderzoek naar dit marinesquadron, dat actie zag gedurende de Tweede Wereldoorlog.
Het militair verleden is van ons allemaal. Juist hierom bewaart het NIMH ons militaire verleden voor de toekomst. Of het nu gaat om brieven, documenten of foto’s van een verre voorvader of materiaal van een recente uitzending naar Irak, Afghanistan of Mali: uw materiaal kan een waardevolle aanwinst voor het NIMH zijn. Bel (088-9516655) of mail () ons voor meer informatie, wij komen graag met u in contact. Materiaal dat in onze collectie wordt opgenomen is openbaar en te gebruiken voor onderzoek. In overleg met de eigenaar en/of schenker kunnen delen van het archief of de collectie voor bepaalde tijd de status ‘beperkt openbaar’ krijgen.
Missie militair-historisch materiaal
Het leven van een marnier-arts tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog
In de Normandische havenstad Cherbourg koopt eerste luitenant-vlieger Frans Lutz zijn eerste dagboek. De 28-jarige vlieginstructeur van de Militaire…
Vliegen en vechten: de oorlogservaringen van jachtvlieger Frans Lutz
In de Normandische havenstad Cherbourg koopt eerste luitenant-vlieger Frans Lutz zijn eerste dagboek. De 28-jarige vlieginstructeur van de Militaire…
Patrouilleren en treinen kraken in de Korea-oorlog
In de zomer van 1952 komt er een bijzondere passagier aan boord van de Piet Hein: Jan Rups, militair correspondent van de Legervoorlichtingsdienst.…
