EX USE NAUTAE
ten dienste van de zeeman
Het is niet het meest bekende onderdeel van de Koninklijke Marine. Toch is het werk van de Dienst der Hydrografie essentieel voor de operationele inzet. Deze eenheid is verantwoordelijk voor het verrichten van opnemingen van de zeebodem en het (digitaal) ingeven van kaarten en publicaties voor het Nederlandse deel van de Noordzee, ook wel het Nederlands Continentaal Plat genoemd. Deze taken voert de Hydrografie ook uit voor het Caribisch deel van het Koninkrijk.
De geschiedenis van de Dienst der Hydrografie voert terug tot 1874. Dat betekent dat het onderdeel dit jaar haar honderdvijftig-jarig jubileum viert. Een belangrijke mijlpaal. In het verleden behoorden de voormalige koloniën Nederlands-Indië en Nederlands-Nieuw-Guinea ook tot het werkgebied, net als Suriname.
Door haar takenpakket beschikt de Hydrografie over uitgebreide kennis van de kenmerken en diepte van de zeeën, zeearmen en riviermondingen. Met het meten en in kaart brengen van herkenbare punten brengt de dienst letterlijk de mogelijke gevaren in de navigatie voor de zeevaart in kaart. Naast deze hoofdtaak is de dienst ook betrokken bij oceanografisch onderzoek.
Na de Indonesische onafhankelijkheid concentreert de Hydrografie zich in Azië vooral op Nederlands-Nieuw-Guinea. De overdracht van het gebied aan Indonesië markeert het einde van de aanwezigheid van de Nederlandse hydrografie in de Oost-Indische wateren. Wel blijft de dienst internationale samenwerking zoeken. Zo bezoeken door de jaren heen verschillende hydrografische diensten uit andere landen hun Nederlandse evenknie.
Kaki met zwarte sokken
In 2021 besluit de Hydrografie haar collectie aan het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) te schenken. De schenking bevat log- en gastenboeken, kaarten, administratie en documentatie van en over de opnemingsvaartuigen Luymes (A902), Snellius (A907), Buyskes (A904), Blommendal (A905) en Tydeman (A906). Daarnaast bevat de collectie tal van bijzondere zeekaarten. Tot slot zijn er honderden foto’s te vinden, die een inkijkje geven in het dagelijks leven aan boord van de hydrografische schepen tijdens de Koude Oorlog. Zo zijn er foto’s van zeemetingen, open dagen en het tekenen van kaarten op bureau Hydro aan de Haagse Badhuisweg. Veel van dit materiaal is de afgelopen decennia verloren gegaan, wat de verworven collectie uniek maakt in Nederland.
Malaria discipline! Tweetal logboeken van het opnemingsvaartuig Hr.Ms. Snellius tijdens haar inzet in voormalig Nederlands-Nieuw-Guinea, ca 1959-1961 (collectie NIMH)
In één van de logboeken valt een dagelijkse order op. Tijdstip van schrijven: 2 april 1962; locatie: op zee. Het is ruim een halfjaar voordat Nederlands-Nieuw-Guinea definitief wordt overgedragen. In het logboek valt te lezen: ‘Volledige verduistering van zonsondergang tot zonsopkomst. Het is verboden aan dek te roken en zaklantaarns of andere lichtgevende voorwerpen te gebruiken. Bofors geladen […] , .50 mitr. schietgereed’. Het zijn korte citaten uit een logboek van een schip waar je dergelijke aantekeningen niet zo snel in zou verwachten. Het gaat om het logboek van het opnemingsvaartuig Hr.Ms. Snellius, dat ter plaatse belast is met dieptemetingen.
Naast de uitvoer van de werkzaamheden, geeft het document ook een beeld van de uitdagingen van de verantwoordelijk commandant. Naar het leest, heeft hij de handen vol om de discipline aan boord van het schip te handhaven. Zo staat er: ‘Het is mij opgevallen dat velen bij de korte kaki tenue met zwarte sokken lopen. Dit heeft NIET mijn instemming!’. Ook bevat het berichten van meer serieuze aard, zoals de toenemende vijandelijkheden: ‘Ten oosten van Fak Fak heeft wederom een vuurgevecht plaatsgevonden met Indonesische para’s waarbij enkele Indonesiërs werden gedood of gewond’.
De collectie Dienst der Hydrografie vormt een bijzondere aanvulling op de maritieme archieven van het NIMH. De looptijd van deze schenking is van 1890 tot 2000. De collectie is grotendeels openbaar en op aanvraag te raadplegen op de studiezaal van het NMH.
Het neerlaten van meetapparatuur aan boord van het opnemingsvaartuig Hr.Ms. Snellius (A907), ca. 1961
'Zorg dat je erbij komt!', Marvapersoneel aan boord van Hr.Ms. Blommendaal (A905), jaren '70
Het vervaardigen van zeekaarten op de tekenkamer van Bureau Hydrografie aan de Badhuisweg te Den Haag, jaren '50
Bezoek van de Franse Hydrografische dienst aan het Hydrografisch opnemingsvaartuig Hr.Ms. Blommendal, 1 oktober 1982
Missie militair-historisch materiaal
Het leven van een marnier-arts tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog
In de Normandische havenstad Cherbourg koopt eerste luitenant-vlieger Frans Lutz zijn eerste dagboek. De 28-jarige vlieginstructeur van de Militaire…
Vliegen en vechten: de oorlogservaringen van jachtvlieger Frans Lutz
In de Normandische havenstad Cherbourg koopt eerste luitenant-vlieger Frans Lutz zijn eerste dagboek. De 28-jarige vlieginstructeur van de Militaire…
Patrouilleren en treinen kraken in de Korea-oorlog
In de zomer van 1952 komt er een bijzondere passagier aan boord van de Piet Hein: Jan Rups, militair correspondent van de Legervoorlichtingsdienst.…
