Onbewust bekwaam zinloos
De verandering zijn
Toen ik als jongste officier aan boord stapte van een onderzeeboot was ik onbewust onbekwaam. Na het afronden van een gave scriptie bij het Galileo-project van de European Space Agency, dacht ik dat ik best wel wat kon. Toen ik mijzelf vervolgens naast een korporaal Technische Dienst in de machinekamer schaakte tijdens een brandoefening, werd het al vrij snel duidelijk dat dat tegenviel. Ik werd (weer) bewust van mijn onbekwaamheid. De rest van de (ervaren) bemanning droeg daar overigens sterk aan bij door mij, bij elk teken van oververantwoordelijkheid of overschatting, te confronteren met de vraag: 'Heb jij je flipper al?’
Door een gedegen afoefensysteem was iedereen continu bezig met zichzelf verder te bekwamen. De sfeer was verre van vrijblijvend, de ‘flipper’ was immers de garantie dat jij de boot (en dus je maatjes), in geval van nood, in een veilige toestand kon brengen. Daarvoor moest je de hele boot (en haar systemen), de initiële handelingen en je eigen specialisatie beheersen. Hoewel de sfeer niet vrijblijvend was, was iedereen wel continu bezig met het opleiden van de persoon die hen op termijn zou moeten gaan vervangen. Dat noem ik sindsdien kameraadschap.
Langzaam maar zeker werd ik bewust bekwaam. Ik haalde de theorie- en praktijkexamens en groeide bewust. Dit uitte zich in steeds minder begeleiding en zelfs de fysieke uitreiking van de flipper. Toen merkte je al dat bepaalde processen steeds minder moeite kostten. Je kreeg meer oog voor anderen. Ook kon je tactieken, procedures en bedrijfsvoering optimaliseren. Je kwam in het stadium van ‘onbewust bekwaam’.
Deze personal journey heeft zich in mijn leven verschillende keren herhaald. Zelfs speelden meerdere journeys zich parallel aan elkaar af. Elke fase motiveerde mij, maar de onbewust bekwaam-fase had voor mij altijd een bepaalde eindigheid. Het liep uit in een gevoel van onbewust bekwame zinloosheid: ‘Weer dezelfde situatie?’, ‘Waarom komen we hier terecht?’, ‘Wat kan anders?’, ‘Waarom worden we daarin beperkt?’, waren de vragen die bij mij opspeelden. Ik heb die vragen altijd heel serieus genomen.
'De eindigheid van onbewust bekwaam onder ogen zien is niet comfortabel'
De eindigheid van onbewuste bekwaamheid onder ogen zien is niet comfortabel. De triggers om die eindigheid van dit (bijzondere) stadium te initiëren zitten in jezelf. En niet, zoals bij de andere drie stadia, óók bij derden. En hoe pijnlijk ook, het stadium na ‘onbewust bekwaam’ is toch écht weer ‘onbewust onbekwaam’. Er is geen kortere weg.
Bij OceansX noemen we dit: Xplore yourself. Het is noodzakelijk dit te blijven doen. Kijk naar (en blijf vooral praten over) de voorbeelden om je heen die vastzitten, maar trigger daarmee dus vooral jezelf. Anders ligt ‘onbewust bekwame zinloosheid’ op de loer.
Meer columns van Berend van de Kraats
Berend van de Kraats is oud-onderzeebootcommandant en nu sociaal ondernemer. Met OceansX werkt hij nu aan een nieuwe manier van organiseren waarbij het menselijk potentieel optimaal benut wordt om te werken aan wat ons dierbaar is.
