B. van de Kraats Column 17 maart 2025

Ieders spagaat

De verandering zijn

Wat leuk! Naar aanleiding van de oproep in mijn vorige columns heeft een aantal mensen gereageerd. Mijn berekeningen zaten er niet ver naast. Gelukkig maar, anders had ik aan deze zijde mezelf direct in een personeelstekort gedrukt. Nu kan ik het allemaal gepast opvolgen.

In de gesprekken zal ik me richten op het begrip whole-of-society. Iets waar we het allemaal over hebben, maar bedoelen we wel hetzelfde? In de komende columns gaan we verschillende perspectieven exploreren, welke rol een individu daarin voor zichzelf ziet en hoe we daar handen en voeten aan willen (en kunnen) geven.

De eerste reactie kreeg ik van een leeftijds- en dorpsgenoot. Hij had de column bij toeval gelezen. Een afspraak voor een ‘bakkie’ bij de lokale koffiebar was dan ook snel gemaakt.

Inmiddels was hij baasje van de club waar hij ooit in een verleden als jonge LTZ2 was begonnen. Hij memoreerde dat hij toen zichzelf had beloofd dat als hij baasje zou zijn, hij wel wat zaken anders zou gaan aanpakken. Nu, in functie, benoemde hij vooral de spagaat.

Als financieel controller heeft hij de eindverantwoordelijkheid om uitgaven (ons belastinggeld) door CZSK rechtmatig en doelmatig te verantwoorden. Binnen de organisatie merkt hij dat hij daarmee in de rol wordt gedrukt van de advocaat van de duivel. Hij is degene die aan de voorzijde de vragen stelt ‘Waarom wel?’, ‘Waarom alleen jij?’ en ‘Wat dan niet (meer)?’. Immers, ook in tijden van voldoende geld komen we erachter dat alleen een integraal plan, waarin iedereen meestapt, tot effect leidt.

'Het gevoel van in een 'spagaat' te zitten kwam regelmatig terug in het gesprek'

Aan de achterkant (als het geld is uitgegeven) ziet hij regelmatig dat incidentele onverantwoordelijke uitgaven leiden tot collectieve controle maatregelen, wat meer werk oplevert en de effectiviteit van de uitgave beïnvloedt. Een mooi voorbeeld was het persoonlijk opleidingsbudget. Opgezet als uniek financieel construct waarbij iedereen de kans kreeg om zijn intrinsieke gedreven ontwikkelbehoefte in alle vrijheid op te volgen. Met als doel (én tijdelijk significant resultaat) oprechte waardering, persoonlijke welbevinden en werknemer beleving. Helaas, om incidenten te voorkomen, is door collectieve maatregelen deze vrijheid beperkt. Waardoor het gevoel van oprechte vrijheid (jouw ‘persoonlijke’ budget) niet meer overkwam en daarmee de uniciteit van het waarderings concept verloren ging.

Het gevoel van in een ‘spagaat’ te zitten kwam regelmatig terug in het gesprek. Een spagaat tussen individueel voorkeursgedrag, functie-verantwoordelijkheid en functie-limieten. Een verhouding die voor iedereen anders, uniek is. Bij het aangaan van nieuwe samenwerkingen of dienstvak overstijgende verantwoordelijkheden komen deze verhoudingen anders te liggen en dat voelt als een spagaat.

We praatten verder over de missie van collectieve individuele spagaten. Zou dat het zijn wat we met whole-of-society bedoelen? Hoe ontstaat dan die missie formulering? En wie is verantwoordelijk dat we collectief, onder de pijngrens, ieders ‘spagaat(je)’ consistent en continu opzoeken en tot effect brengen? Om samen limieten te overkomen die we alleen niet het hoofd kunnen bieden. Om met vertrouwen missie-gericht voorwaarts te blijven gaan in plaats van te vervallen in de schijnveiligheid van controle. Wie organiseert en kanaliseert die ‘every-(wo)mens responsibility’ als onafhankelijke facilitator? Zou een dergelijk rol ook randvoorwaardelijk zijn voor whole-of-society concepten? In de volgende columns gaan we weer verder in op ‘whole-of-society-spagaten’. Wellicht kunnen we zo uiteindelijk conclusie trekken wat we er gezamenlijk aan moeten doen. Let’s keep Xploring…!