B. van de Kraats Column 06 februari 2024

But why?

De verandering zijn...

Ik zat in Den Haag bij het transitieteam voor de Adaptieve Krijgsmacht toen ik in 2018 voor het eerst van het BUT-model hoorde. Nog los van de ongelukkige afkorting die je krijgt van de termen: Beleid, Uitvoering en Toezicht, vond ik het een zoveelste theoretische aanpassing van het beleidsmodel van 2003.

In dat jaar werd de verhouding tussen alle spelers immers essentieel gewijzigd door te besluiten operationele commandanten niet meer onderdeel te laten zijn van het hoogste besluitvormingsorgaan. Aanleiding voor het BUT-model was het ongeval in Mali en het aftreden van Middendorp en Hennis-Plasschaert in 2017. Er moest meer grip op de zaak komen.

Afgelopen week, toen ik het bestuurscollege van Sint-Eustatius over Xploration Coastline informeerde, observeerde ik ook de invloeden van een soort BUT-model. Sint-Eustatius is een van onze zes eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Als bijzondere gemeente van Nederland heeft het eiland een kleine 4000 inwoners en als de propellers van het vliegtuigje waarmee je wordt afgezet tot stilstand komen, ontwaakt een rust aan stilte. Met een flink rondje hardlopen kom je het hele eiland tegen.

De lokale gemeenschap heeft uiteraard ook uitdagingen. Van voedselzekerheid tot zorg, van kwaliteit van leven tot weerbaarheid tegen klimaatverandering. Het doet er allemaal toe en hulp is absoluut welkom. Immers de complexiteit van dergelijke uitdagingen maakt iedereen, niet alleen Sint-Eustatius en Nederland, afhankelijk van anderen. Hulp vanuit de nationale overheid is de meest voor de hand liggende optie. Vaak komt deze hulp voor de hulpvraag. En veel heftiger de hulp komt met ongevraagde wederkerigheid. Het potentieel wat er in de gemeenschap zit wordt vervolgens geconfronteerd met een versie van een BUT-model. Niet omdat we in Nederland al weten hoe BUT optimaal werkt, maar vooral omdat er een vorm van controle en/of sturing moet zijn. Toch?

Beleid, uitvoering en toezicht gaat een stuk makkelijker als we eerst de tijd nemen om de intrinsieke motivatie van het aanwezige menselijk potentieel aan te zetten

‘BUT-why?’, is de vraag. Beleid, uitvoering en toezicht gaan een stuk makkelijker als we eerst de tijd nemen om de intrinsieke motivatie van het aanwezige menselijk potentieel aan te zetten. Zoals we hebben gelezen in het vorige Marineblad begint dat bij oprechte aandacht. ‘Hoe voelen jullie je?’, ‘Wat houdt jullie bezig?’, en ‘Wat zijn jullie daaraan aan het doen?’ zijn de basisvragen waarmee we elkaar die aandacht kunnen geven.

Met deze aandacht - die ook het fundament vormen van het gedachtegoed van OceansX - wordt een basis gelegd voor een gemeenschap die gebouwd is op welbevinden en menselijk potentieel. Een dergelijke gemeenschap is continu in beweging en op zoek naar de optimale balans voor zichzelf en zichzelf in de context. En daarmee veel beter in staat in het om kunnen gaan met een onzekere toekomst. Of de toekomst nu wordt bepaald door een stijgende zeespiegel, te weinig drinkwater of een Oostfront, wordt dan veel minder relevant. Beleid wordt dan faciliterend, uitvoering is al gestart en bij te sturen, en toezicht kan zich focussen op optimalisatie aan de voorzijde in plaats van opruimen van incidenten.

Defensie kent overigens wel degelijk een beleidsvorm die aansluit bij dit OceansX-gedachtegoed - namelijk DIRLAUTH. Wat DIRECT LIAISON AUTHORIZED inhoudt. Oftewel ‘regel het decentraal’. Dit inregelen als de nieuwe standaard (en BUT tenzij …) is de effectieve manier om bewegingen te schalen en complexiteit te omarmen. Bovendien klinkt de afkorting beter.