C.B. Naafs 17 maart 2025

Tideman-symposium 2025

150 jaar innovatie vanuit het Nederlandse marinebouwcluster

Als de scherpzinnige hoofdingenieur-adviseur Bruno Joannes Tideman (1834-1883) vanaf 1873 de leiding krijgt over het Korps Ingenieurs der Marine, besluit hij wetenschap, industrie en marine bijeen te brengen in een hecht samenwerkingsverband. Een die we vandaag de dag nog kennen als de Gouden Driehoek. Vrijdag 7 februari jongstleden kwamen op het Marine Etablissement Amsterdam – Tideman’s voormalige werkplek – uit deze drie hoeken de belangrijkste spelers bij elkaar om zowel de grondlegger, als de industrie te eren.

PartnerSHIP 0667 (foto: N. Alsemgeest)

Tideman heeft het ontstaan van de symbolische driehoek overigens zelf niet meegemaakt, maar bezit in de jaren ‘70 van de 19^e eeuw een buitengewoon helder inzicht over hoe deze eruit moet zien. Terwijl marineschepen internationaal revolutionaire wijzigingen ondergaan met bijvoorbeeld de introductie van staal, stoomschroefaandrijving en zwaarder geschut, begint Nederland steeds verder achterop te lopen. De hoofdingenieur-adviseur zet zich in voor de oprichting van een particuliere werf voor marinescheepsbouw. Dit leidt in 1875 tot het ontstaan van de Koninklijke Maatschappij De Schelde (huidig Damen). Daarnaast is hem duidelijk dat Nederland geen grote maritieme presence kan behalen zonder verregaande samenwerking met de industrie, ook internationaal. Kenmerkend voor genoemde periode, is dat resultaten van proefnemingen een veelal besloten overheidszaakje zijn. Tideman publiceert zijn bevindingen juist, maakt zijn wetenschapsbeoefening transparant en doceert deze in de rol van eerste hoogleraar scheepsbouwkunde aan de huidige TU Delft.

Allengs gaat Tideman experimenten met het trekken van proefmodellen door het scheepsdok van het huidige MEA. De basale opstelling verschaft de ingenieur kennis van rompweerstand, wat naast efficiëntie ook inzicht geeft in vereiste motorvermogens. Deze nog altijd bescheiden modelproeven resulteren uiteindelijk in de kruisers van de Atjehklasse (1876). Hoewel revolutionair in de totstandkoming, blijken gebruikelijke factoren als geld en materialen de stafeisen niet te bevorderen en verwordt de unprotected cruiser evenwel tot een concept dat snel door de tijd is ingehaald. In 1902 schrijft overste J. Kuyl dat de Atjehkruisers ‘bij internationale samenkomsten van vreemde oorlogsschepen aan den vreemdeling den achteruitgang en het verval der Nederlandsche Marine getoond hebben.’ Toch is de Atjeh een kantelpunt. Het veronderstelt een wetenschappelijke benadering van de Nederlandse marinescheepsbouw en legt de basis voor synergie tussen dergelijke vlootbouw en kennisinfrastructuur.

Tideman1 Bruno Tideman

Het symposium

Eerdere Tideman-symposia vinden plaats in 1977 en 1982. Hierna is het even stil, maar op initiatief van MARIN en het Commando Materieel en IT (COMMIT) is ‘Tidemans gedachtegoed nieuw leven ingeblazen’, aldus dagvoorzitter KTZ (TD) ir. Olaf Binnenhei. Als hoofd Afdeling Maritieme Systemen (AMS) treedt de kolonel in de voetsporen van Tideman: ‘Zijn werk laat zien hoe cruciaal samenwerking is binnen de maritieme sector. Alleen door vroegtijdig en intensief samen te werken met alle spelers in de keten kunnen we blijven bouwen aan een toekomstbestendige Koninklijke Marine.’ Met aansluiting van onder andere TNO, TU Delft, Damen Naval en RH Marine ontstijgt de viering van 150-jaar sinds de eerste modelproefnemingen het bierviltjesstadium.

Een met de belangrijkste stakeholders opgezette werkgroep produceert diverse aantrekkelijke presentaties, die fungeren als tijdlijn van de Gouden Driehoek. Naast het leven en werk van Bruno Tideman komen achtereenvolgens materieelsprojecten van onderzeeboten, fregatten en amfibische transportschepen aan bod, afgewisseld met interessante overwegingen van huidige en toenmalige sleutelfiguren. Fijn te zien dat zich onder genoemde stakeholders een actief en een oud-redactielid van het Marineblad bevinden. Korpshoofd KLTZ (TD) Ivo Marx verzorgt namens de Nederlandse Defensieacademie en het Koninklijke Instituut voor de Marine een bevlogen presentatie over wat zich het beste laat beschrijven als een technische tophit van de Gouden Driehoek: de Karel Doormanklasse multipurposefregatten. Namens het Nederlands Instituut voor Militaire Historie gaf dr. Anselm van der Peet flankerend vuur bij de vele historische bijdragen voorafgaand aan het symposium alsook de zeer geslaagde glossy, die onder de kundige eindredactie van historicus Joke Korteweg tot stand komt.

‘Alleen door vroegtijdig en intensief samen te werken met alle spelers in de keten kunnen we blijven bouwen aan een toekomstbestendige Koninklijke Marine’

Na een plenaire ochtendsessie staat de middag in het teken van interactie. In twee groepen banen de aanwezigen zich langs fraai opgezette beurspresentaties. Zo tonen studenten van de TU Delft diverse innovaties inzake voortstuwing (methanol, waterstof), rompconstructie (draagvleugel) en wargaming. De Koninklijke Marine geeft bezoekers de mogelijkheid om middels Virtual Reality door haar schepen te lopen onderwijl DMI inzicht verschaft in de toekomst van materiële instandhouding. RH Marine voorziet ruim in simulatiewerk, met onder andere een automatische piloot-module, damage control-systemen en een brugsimulator. Terwijl groep B zich tegoed doet aan al dit moois, is groep A geplaatst in een kleinere zaal waar zij toeschouwer is van een podcast over toekomstige voorstuwingsmethoden (nucleair?) en daarna de keuze krijgt enkele op TED-talks geïnspireerde minipresentaties te beluisteren. In deze tien minuten durende voordrachten geven jonge technici van DMI, COMMIT, MARIN, Damen Naval en vele anderen een tipje van de sluier over de toekomst van Nederlandse marinescheepsbouw en -onderhoud en presenteren daarbij interessante roadmaps. Hoewel de Gouden Driehoek met de vernieuwing van de gehele vloot voor een ongelooflijke uitdaging staat, geven deze talentvolle technici ons het vertrouwen dat kennis en innovatie voor de komende jaren geborgd is.

Tideman2 Eindredacteur Joke Korteweg en KTZ (TD) Olaf Binnenhei overhandigen onder toeziend oog van de werkgroep het eerste exemplaar van de glossy PartnerSHIP aan VADM Jan Willem Hartman (foto: N. Alsemgeest)

Tot slot

Het is dan ook goed om te zien dat de afsluitende plenaire sessie in het teken staat van dit jonge talent. Op het podium worden enkele dames en heren uitgenodigd scherpe vragen van commandant COMMIT viceadmiraal Jan Willem Hartman te beantwoorden. De VADM sluit speciaal voor dit symposium aan bij het middagprogramma en krijgt zelf nog enkele vragen van hoofd AMS kolonel Binnenhei, die zijn rol als dagvoorzitter met verve aanpakt. Is de toekomst autonoom? ‘Ja en nee’, aldus Hartman. ‘De toekomst zal in verre mate autonoom zijn, maar de rol van KM-personeel blijft aan de basis staan van een toekomstbestendige organisatie en inzet wereldwijd.’

En zo sluit een zeer geslaagd evenement, waarbij de toekomst van Nederlandse marinescheepsbouw gepresenteerd is als voortkomend uit een dynamisch ecosysteem van kennis, kunde, kracht en kwaliteit. Deze blik op de horizon is echter alleen mogelijk door rekenschap te nemen van de stappen die Bruno Tideman tweede helf 19^e eeuw heeft ondernomen. Redacteur Korteweg sluit de krachtig vormgegeven glossy dan ook af met een citaat van Tidemans biograaf J.M. Dirkzwager: ‘Het belang van deze herdenking is dat wij door Tideman te eren ons rekenschap geven van de achtergronden van onze huidige technisch wetenschappelijke maritieme cultuur, een bewustwording die bij te nemen beleidsbeslissingen op het gebied van de scheepsbouw niet gemist kan worden.’

Download dit artikel